تفاوت محافظ برق ارت دار و بدون ارت

هنگام خرید محافظ برق ممکن است با مدل های ارت دار و بدون ارت روبه رو شوید و این سوال پیش بیاید که تفاوت آنها چیست و کدام گزینه انتخاب بهتری است. ظاهر این دو نوع محافظ ممکن است بسیار شبیه باشد، اما وجود اتصال ارت می تواند نحوه ارتباط وسیله برقی با سیستم حفاظتی ساختمان را تغییر دهد. نکته مهم این است که ارت دار بودن محافظ را نباید با توانایی آن در کنترل افت یا افزایش ولتاژ یکی دانست. محافظ برق با استفاده از مدار داخلی خود شرایط ولتاژ ورودی را بررسی می کند و در صورت خروج ولتاژ از محدوده تعریف شده می تواند جریان را قطع کند، در حالی که ارت بخشی از سیستم ایمنی برق ساختمان است و نقش دیگری دارد.

بنابراین برای انتخاب بین محافظ برق ارت دار و بدون ارت باید علاوه بر مشخصات خود محافظ، نوع وسیله برقی و وضعیت سیم کشی ساختمان را نیز در نظر گرفت. ممکن است یک محافظ ارت دار برای ساختمانی با سیستم ارت استاندارد انتخاب مناسبی باشد، اما وجود ارت به تنهایی نمی تواند کیفیت یک محافظ را مشخص کند. توان قابل تحمل، محدوده قطع ولتاژ، زمان تاخیر و کیفیت ساخت نیز از عواملی هستند که باید در کنار نوع اتصال بررسی شوند.

محافظ برق ارت دار و بدون ارت چه تفاوتی دارند؟

اصلی ترین تفاوت محافظ برق ارت دار و بدون ارت در وجود مسیر اتصال زمین است. محافظ ارت دار علاوه بر فاز و نول، امکان انتقال اتصال ارت از پریز ساختمان به وسیله برقی را نیز فراهم می کند. در صورتی که ساختمان دارای سیستم ارت صحیح باشد و دستگاه نیز برای استفاده از این اتصال طراحی شده باشد، این مسیر بخشی از سیستم حفاظتی برق را تکمیل می کند. محافظ بدون ارت چنین مسیری ندارد و تنها اتصالات معمول برق را در اختیار دستگاه قرار می دهد. با این حال، این تفاوت به معنی قوی تر بودن مدار کنترل ولتاژ در مدل ارت دار نیست و ممکن است یک محافظ بدون ارت از نظر کیفیت مدار داخلی، محدوده عملکرد یا زمان تاخیر شرایط بهتری نسبت به یک محصول ارت دار ضعیف داشته باشد.

در نتیجه اگر هدف اصلی محافظت از وسیله برقی در برابر بالا یا پایین رفتن غیرعادی ولتاژ است، باید مشخصاتی مانند محدوده قطع، حداکثر جریان، توان قابل تحمل و زمان تاخیر را بررسی کنید. ارت دار بودن یک ویژگی حفاظتی جداگانه است و نمی تواند جای مدار مناسب کنترل ولتاژ را بگیرد. همین تفاوت باعث می شود هنگام مقایسه دو محافظ، فقط به عبارت ارت دار یا بدون ارت روی محصول توجه نکنید.

ارت در محافظ برق دقیقا چه کاری انجام می دهد؟

برای درک بهتر تفاوت محافظ برق ارت دار و بدون ارت باید نقش اتصال زمین را شناخت. در یک سیستم برق اصولی، هادی حفاظتی یا ارت برای ایجاد مسیر مناسب در شرایط بروز برخی خطاهای الکتریکی در نظر گرفته می شود. اگر به دلیل خرابی عایق بندی یا مشکل داخلی، قسمت فلزی قابل لمس یک دستگاه در معرض ولتاژ قرار بگیرد، وجود سیستم حفاظتی صحیح می تواند به کاهش خطر تماس و عملکرد مناسب تجهیزات حفاظتی کمک کند. محافظ ارت دار خودش ارت ایجاد نمی کند و فقط مسیر موجود در سیم کشی ساختمان را از ورودی تا پریز خروجی ادامه می دهد. به همین دلیل اگر پریز ساختمان به سیستم زمین متصل نباشد، وجود کنتاکت ارت روی محافظ به تنهایی نمی تواند یک اتصال زمین واقعی ایجاد کند.

از طرف دیگر، ارت وظیفه تنظیم یا تثبیت ولتاژ را ندارد. اگر ولتاژ شبکه از محدوده مجاز خارج شود، مدار داخلی محافظ باید این شرایط را تشخیص دهد و در صورت طراحی مناسب خروجی را قطع کند. همچنین محافظ برق ارت دار با کلید محافظ جان یکسان نیست. محافظ جان یا RCD برای تشخیص اختلاف مشخص میان جریان رفت و برگشت مدار طراحی شده است، در حالی که ارت یک مسیر حفاظتی در سیستم برق محسوب می شود و محافظ ولتاژ نیز وظیفه دیگری دارد. این تجهیزات می توانند در یک سیستم برق ایمن در کنار یکدیگر استفاده شوند، اما وجود هیچ کدام جای عملکرد دیگری را نمی گیرد.

محافظ برق ارت دار بهتر است یا بدون ارت؟

نمی توان بدون توجه به وضعیت ساختمان و نوع دستگاه گفت هر محافظ ارت داری از نمونه بدون ارت بهتر است. اگر پریز ساختمان دارای اتصال ارت صحیح باشد و وسیله برقی نیز برای استفاده از هادی حفاظتی طراحی شده باشد، بهتر است این مسیر از طریق محافظ تا دستگاه حفظ شود. برای مثال در ماشین لباسشویی و ظرفشویی که معمولا دارای بخش های فلزی هستند و در محیط مرتبط با آب استفاده می شوند، وضعیت سیستم حفاظتی ساختمان اهمیت بیشتری دارد. در این شرایط انتخاب محافظ مناسب باید در کنار سلامت ارت، محافظ جان و سیم کشی اصولی بررسی شود و نباید تمام ایمنی دستگاه را به یک محافظ برق نسبت داد.

برای یخچال و فریزر علاوه بر شرایط ارت، مشخصات مدار محافظ نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا این تجهیزات دارای کمپرسور هستند و انتخاب توان و زمان تاخیر مناسب برای آنها مهم است. در کامپیوتر، کیس و بعضی تجهیزات الکترونیکی نیز اگر دستگاه و دوشاخه برای اتصال زمین طراحی شده باشند، بهتر است مسیر ارت در محافظ قطع نشود. در مقابل، وسیله ای که دوشاخه ساده دارد و از ابتدا برای اتصال به ارت طراحی نشده است، تنها با متصل شدن به یک محافظ ارت دار از این مسیر استفاده نخواهد کرد. بنابراین محافظ ارت دار زمانی انتخاب مناسب تری است که ساختمان و وسیله برقی هر دو از اتصال ارت پشتیبانی کنند، اما برای سنجش کیفیت خود محافظ باید سایر مشخصات فنی آن نیز بررسی شوند.

آیا محافظ ارت دار بدون سیم ارت ساختمان کار می کند؟

اگر محافظ ارت دار دارای مدار حفاظت در برابر افت و افزایش ولتاژ باشد، بخش مربوط به کنترل ولتاژ آن برای عملکرد خود الزاما به سیم ارت وابسته نیست. در چنین شرایطی محافظ می تواند ولتاژ ورودی را بررسی کند و بر اساس طراحی مدار، هنگام خارج شدن ولتاژ از محدوده مجاز برق خروجی را قطع کند. اما عملکرد اتصال ارت موضوع دیگری است. اگر سیم کشی ساختمان فاقد هادی زمین باشد، کنتاکت ارت روی محافظ به یک سیستم زمین واقعی متصل نخواهد بود و قابلیت مربوط به ارت عملا در دسترس دستگاه قرار نمی گیرد.

یکی از برداشت های اشتباه این است که اتصال یک محافظ یا سه راهی ارت دار به پریز معمولی می تواند ساختمان را ارت دار کند. محافظ چنین قابلیتی ندارد و برای وجود اتصال زمین واقعی باید هادی حفاظتی در سیم کشی ساختمان به شکل اصولی اجرا شده باشد. همچنین نول و ارت نباید به صورت خودسرانه در پریز یا چندراهی به یکدیگر متصل شوند، زیرا اجرای نادرست سیم کشی می تواند خطر برق گرفتگی یا آسیب تجهیزات را افزایش دهد. اگر درباره وجود یا سلامت ارت ساختمان اطمینان ندارید، بررسی سیستم برق توسط فرد متخصص راه مطمئن تری است.

از کجا بفهمیم محافظ و پریز برق ارت دارند؟

در بسیاری از محافظ ها و چندراهی های ارت دار، کنتاکت های فلزی مخصوص اتصال زمین در قسمت پریز قابل مشاهده هستند و ساختار کابل و دوشاخه نیز باید امکان انتقال هادی حفاظتی را داشته باشد. مدل های بدون ارت این مسیر را ندارند و تنها اتصالات مورد نیاز برای فاز و نول را منتقل می کنند. البته شکل دقیق کنتاکت ارت با توجه به استاندارد طراحی پریز و دوشاخه متفاوت است، بنابراین بهتر است مشخصات فنی محصول نیز بررسی شود و فقط ظاهر آن معیار تشخیص نباشد.

موضوع مهم تر، تشخیص ارت واقعی ساختمان است. وجود یک پریز با ظاهر ارت دار لزوما ثابت نمی کند که هادی زمین در پشت آن به درستی متصل شده و سیستم ارت ساختمان سالم است. ممکن است پریز دارای کنتاکت مخصوص باشد اما اتصال مربوط به آن در سیم کشی اجرا نشده باشد یا سیستم زمین مشکل داشته باشد. به همین دلیل باید میان پریز دارای کنتاکت ارت و اتصال ارت واقعی و صحیح تفاوت قائل شد. اگر اطلاعات دقیقی از سیم کشی ساختمان در دسترس نیست، به خصوص در ساختمان های قدیمی، بررسی تخصصی گزینه مطمئن تری است و بهتر است برای تشخیص ارت از روش های دستی و آزمایش های غیراصولی روی برق شهری استفاده نشود.

هنگام خرید محافظ برق ارت دار یا بدون ارت به چه نکاتی توجه کنیم؟

در زمان خرید محافظ برق ابتدا مشخص کنید قرار است چه وسیله ای به آن متصل شود. محافظ مناسب یخچال و فریزر لزوما همان مشخصاتی را ندارد که برای تلویزیون، کامپیوتر یا تجهیزات اداری نیاز است. حداکثر جریان و توان قابل تحمل باید با مصرف دستگاه هماهنگ باشد و مجموع وسایلی که به یک محافظ چند خروجی متصل می شوند نباید از ظرفیت طراحی شده آن عبور کند. تعداد زیاد پریزها به معنی امکان اتصال همزمان هر تعداد وسیله پرمصرف نیست. محدوده قطع ولتاژ نیز اهمیت دارد و بهتر است محصول مشخص کند در چه سطحی از افت یا افزایش ولتاژ خروجی را قطع می کند. برای برخی لوازم برقی، زمان تاخیر در وصل مجدد نیز اهمیت دارد و باید متناسب با نوع دستگاه انتخاب شود.

اگر دستگاه دارای اتصال زمین است، نوع پریز محافظ و وضعیت ارت ساختمان را هم بررسی کنید، زیرا خرید محافظ ارت دار به تنهایی مشکل نبود ارت در ساختمان را برطرف نمی کند. در کنار مشخصات الکتریکی، کیفیت کابل، دوشاخه، اتصالات داخلی و بدنه نیز اهمیت دارد و برای وسایل پرمصرف باید محصولی انتخاب شود که اجزای آن متناسب با جریان مورد نیاز طراحی شده باشند. نشانگرهای واضح برای نمایش وضعیت برق، تاخیر یا خطا نیز می توانند استفاده از محافظ را ساده تر کنند. در نهایت، انتخاب بین محافظ برق ارت دار و بدون ارت باید بر اساس مجموعه شرایط انجام شود. اگر ساختمان ارت استاندارد دارد و دستگاه نیز برای اتصال زمین طراحی شده است، حفظ این مسیر از طریق محافظ انتخاب مناسب تری خواهد بود و در کنار آن باید توان، جریان، محدوده ولتاژ، زمان تاخیر و کیفیت ساخت نیز با نیاز وسیله برقی هماهنگ باشند.